-Την Κλυταιμνήστρα βάλτε τον Αγαμέμνονα να σκοτώσει,
 πριν αυτός για Τροίες ξεκινήσει και μας προδώσει.-

     “Το ακροτελεύτιο αυτό δίστιχο, απ’ το ποίημα του  Ευ Δαίμων, – Πολεμοκάπηλοι- περιέχεται στην ποιητική συλλογή Μήνιδες.”

       Η Μήδεια του Ευριπίδη, είναι η τραγωδία -ποίημα- του οποίου η απαγγελία έγινε για πρώτη φορά το 431π.χ στο αρχαίο θέατρο του Διονύσου, κάτω απ’ τον ιερό βράχο της Ακροπόλεως.

      Ενώ η Φόνισσα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, είναι το γραπτό αριστούργημα του ιερότερου μέλους των ελληνικών γραμμάτων, μόλις τον περασμένο αιώνα.

       Τούτου δοθέντος…!

     Θα μπορούσαμε να πούμε, χωρίς ίχνος υπερβολής, πως τα δυο αυτά έργα αντιπροσωπεύουν την εικόνα του τόπου μας, ως σημασιολογική οντότητα και ύπαρξη, κοινωνιολογικά και ιστορικά, όσο τίποτε άλλο!

       Δεν είναι συνεπώς τυχαίο… πως έχουν γραφτεί από Έλληνες!

       Εντούτοις, μεσολαβώντας εικοσιπέντε ολόκληροι αιώνες, τίποτα δεν μπόρεσε ν’ αφαιρέσει ο χρόνος από την ακτινοβόλα λάμψη τους. Όπου κατά τη διάρκεια, τραγικά οι γυναικείες παρουσίες, έζησαν αδιόρατα ανάμεσά μας, ωσάν μια κραυγή στη σιωπή, που δεν είναι τίποτε άλλο, παρά η σκληρή αποτύπωση μιας ασυνείδητης απόγνωσης και μοναξιάς.

       Αυτές λοιπόν οι γυναίκες προσπαθούν ακόμα και σήμερα να τιμωρήσουν μιαν άδικη μοίρα, διαγράφοντας τα πάντα γύρω τους, ως να μην υπήρξαν ποτέ. Και χωρίς καν η δακρύβρεχτη πένα των ποιητών, ρομαντικών ή όχι, να μπορέσει να τις αγγίζει, έστω κατ’ ελάχιστον.

      Έτσι μνημονεύονται, όλες μαζί, παράλληλα με τις δημιουργίες της παγκόσμιας λογοτεχνίας, αλλά και σε άλλα, πολλά, αθάνατα έργα της τέχνης.

       Τον κύκλο ξεκινά η Μήδεια, ενώ η Φραγκογιαννού, προσπαθεί με τη σειρά της να τον ολοκληρώσει, επιδιώκοντας ξανά για λογαριασμό όλων των γυναικών, τη δικαίωση της αδελφής της, στην ιστορία του αίματος.

      Ωστόσο, εδώ, σ’ αυτό το σημείο, δεν επιτρέπεται να πάρουμε τη βολική άποψη ενός ή περισσοτέρων, από τους σύγχρονους -άνδρες- φιλόσοφους των τελευταίων δεκαετιών.

      Καθώς, σ’ ότι αφορά το δεύτερο φύλλο, -Simone de   Beauvoir- κι ενός μάλλον ουτοπικά υπαρξιακού φεμινισμού.

Θα βόλευε ίσως πολλούς η εξαγωγή εύκολων συμπερασμάτων, εφησυχάζοντας επιφανειακά μία ταραγμένη κοινωνική συνείδηση. Μιας και δεν θα οικονομούσε καμία βαθύτερη γνώση, αλλά και δεν μας ικανοποιεί κιόλας.

      Καθώς δεν είναι τίποτε άλλο, παρά το απαύγασμα μιας νωθρής σκέψης σκοταδισμού. Που σχηματίστηκε, από πριν και μάλλον παράδοξα, σε μια κοινωνία που πολύ περισσότερο βίαιη είναι, και λιγότερο λογική.

       Κι αν όντως ισχύει κάτι τέτοιο… τότε εύκολα εξηγείται αυτή η συνεχόμενη εμμονή στις τραγωδίες!

        Η οποία διατηρείται ζωντανή, περισσότερο από τριάντα αιώνες τώρα. Αφού, κάπως έτσι, θα μπορούσε να δικαιολογηθεί και η εμμονή προς την τέχνη, κάθε μορφής, από   την Μήδεια μέχρι και τις σύγχρονες φόνισσες. Οι οποίες, αν και τραγικά πρόσωπα μυθικών ιστοριών, ζουν ακόμα ανάμεσα μας ωσάν άλλες Κασσάνδρες, κόρες μιας άλλης Εκάβης.

     Ωσάν τις Ερινύες, που τόσο έντονα και επίμονα μας προσκαλούν ν’ αναρωτηθούμε μήπως και τίποτα δεν έχει αλλάξει. Βιώνοντας έτσι κι εμείς, το ίδιο νουκλεϊκό οξύ που γέννησε αρχικά τον κόσμο μας, κάνοντάς τον να σταθεί όρθιος στα πόδια του, κοιτώντας συνεχώς προς τ’ άστρα.

      Και που συνεχίζει να θρέφει, με το αθάνατο κύτταρο της ελπίδας κατά τον κύκλο της δημιουργίας και τη πρόσκαιρης καταστροφής, τη ζωή.

       Όμως, αφήνοντας, έστω για λίγο, τις όποιες βαθιά  φιλοσοφικές αναζητήσεις, ας επικεντρωθούμε με συνέπεια   στο θέμα αυτού του κειμένου, που δεν είναι τίποτε άλλο, παρά η εικόνα της γυναικείας παρουσίας. Αυτού του Θεϊκού πλάσματος της δημιουργίας, μπροστά στην όποια πρώτη και αποτυχημένη απόπειρα της ύπαρξης, που ακούει στο όνομα Αδάμ.

     Ας αναφερθούμε λοιπόν ιστορικά, και με συναίσθημα,  στην εικόνα, την πορεία, την έννοια και τελικά στην εντελώς απαραίτητη παρουσία της για τη ζωή. 

           Μιας και χωρίς αυτήν… ζωή δεν υπάρχει!

      Έτσι, η απορία που γεννάται αυθόρμητα μέσα μας,  είναι το τί κάνει αυτό το υπέροχο πλάσμα της δημιουργίας  τόσο δυνατό; Μιας κι η ιστορία της ανθρωπότητας διδάσκει  με γεγονότα, την απαράμιλλη αντοχή και ψυχική δύναμή της.

       Καθώς οι γυναίκες, όλες μαζί και η κάθε μία ξέχωρα,  είναι η πύλη και η πηγή της δημιουργίας. Και ίσως, η μόνες που δύνανται να καταστρέφουν, ταυτόχρονα, ό,τι τις προσδιορίζει ως παρουσία.

     Πράττοντας δε, με πλήρη επίγνωση της τραγικότητας  των πράξεων τους. Ρίχνοντας τα δημιουργήματά τους, σ’ έναν συναισθηματικό καιάδα, με απόλυτη όμως συναίσθηση της πράξης τους.

      Αποδίδοντας, με απροκάλυπτη ειλικρίνεια, την όποια παράλογη απόφαση να τ’ απαλλάξει από μιαν άδικη μοίρα που μας εκθέτει γυμνούς μπροστά στις όποιες αδυναμίες μας.

     Καθώς αδυνατούμε ν’ ανταποκριθούμε στο κάλεσμα, απαλλάσσοντάς τες, κάποτε, από τη βαριά ευθύνη της ύπαρξης, στο σύνολο της.

      Διασώζοντας ταυτόχρονα, τις όποιες δικαιολογίες των υπολοίπων, δηλαδή ημών!

     Προς τι λοιπόν ο Ευριπίδης μας κληροδοτεί το αθάνατο αυτό έργο του, εάν όχι ως ομολογία και αποδοχή. Πέμποντας στις σύγχρονες Μήδειες, όπως η γρια Φραγγογιαννού, εκείνου του κοσμοκαλόγερου της λογοτεχνίας. Μήπως γιατί τίποτα δεν έχει αλλάξει από τότε, και τίποτα δεν προκύπτει πως θ’ αλλάξει ποτέ.

    Καθώς οι σύγχρονες Μήδειες… μαζί μ’ αυτήν του αιώνιου ποιητή!

    Διαγράφουν, σε μία και μόνο στιγμή παροξυσμού, που ομοιάζει περισσότερο με μια μορφή απόλυτης τρέλας, όλα τα δημιουργήματά τους. Κάνοντας όμως έτσι την εικόνα τους ν’ αντηχεί ως μια κραυγή εκδίκησης, μέχρι και σήμερα.

      Μήπως όμως και η αδικαιολόγητη, κάποιες φορές, διακοπή μιας κύησης, δεν παραπέμπει σε κάτι τέτοιο.

     Και μάλιστα σ’ έναν δυτικό πολιτισμό, που έχει τόση πολύ ανάγκη από νέο, φρέσκο αίμα!

     Εδώ, άλλωστε, εδράζεται όλη η κτηνωδία που γεννάται  μέσα στην παραφροσύνη μιας διαρκώς αρρωστημένης εποχής.

      Και στη διεστραμμένη αντίληψη, περί αναφοράς, του τι είναι δικό μας και γιατί μας αφορά. Και μάλιστα, εκεί, όπου το ξένο προς την άρρωστη εσωτερικότητα μας συναίσθημα, δεν έχει καμία αξία.  

      Καθώς δε δύναται ν’ αφυπνίσει ένα είδος συμπαθείας, αλληλεγγύης ή και ντροπής ακόμα. Το οποίο θα μπορούσε ν’ ανασύρει τελικά από μέσα μας, την όποια αίσθηση προσωπικής ευθύνης, προς χάριν μιας συλλογικής ωφελιμότητας.

      Έτσι η εικόνα της γυναίκας -μητέρας- παιδοκτόνου, συμβολίζει απλώς την παρακμή μιας κοινωνίας που βρίσκεται πλέον σε συναισθηματικό ακρωτηριασμό. Έχοντας χάσει ως μέλη της, τις όποιες αξίες που τη στήριξαν και δυνάμωσαν έως τώρα, δημιουργώντας κοινούς δεσμούς, πολιτισμό και κυρίως κοινωνικές παραδόσεις.

      Πράγματα που πρέπει απαραιτήτως να οδηγούν στην ισότιμη ένωση μιας ομάδας ανθρώπων, που έχουν επιλέξει να ζουν μαζί, με δικαιοσύνη, χωρίς εξαιρέσεις, και με όπλα την αγαστή συνεργασία και συνεχή ειλικρινή επικοινωνία. Κι όχι την ενστικτώδη επιθυμία για κυριαρχία, εκμετάλλευση και περιθωριοποίηση, που οδηγεί πάντα τελικά στην καταστροφή.

        -Αντίθεση αρσενικού, θηλυκού. Μη αποδοχή, εσφαλμένη κρίση και απόρριψη.-

      Μιας κι όσο τα θηλυκά θα είναι οι μοναδικές πηγές ζωής, και οι δημιουργοί μιας συνέχειας, χωρίς άλλη επιλογή!

     Τόσο θα εμφανίζεται η παρουσία τους ως μία αδιόρατη απειλή προς τις παράλογες αιτιάσεις της μυικής δύναμης, που ρυθμίζει εντελώς παράλογα, ακόμα και σήμερα, τις ζωές των ανθρώπων.

      Έτσι, οι ειδεχθείς φόνισσες… ανεξαιρέτως αιτίας!

      Θα είναι πάντα ο κίνδυνος για την ασφάλεια μιας φαινομενικά ορθολογικής κοινωνίας, και για τη συνέχειά της.

       Καθώς η δογματική απόρριψη των θέλω, -ατομικά  και συλλογικά ασυνείδητα θηλυκού γένους-. Θα οδηγούν   πάντα στη συσσώρευση θύμου, δημιουργώντας μια παράλογη οργή που στρέφεται, τις περισσότερες φορές, μη μπορώντας να βρει διέξοδο, κατά του είναι και του εγώ.

       Στερώντας όμως, τελικά, απ’ το ίδιο τους το αίμα, τη συνεχεία του.

       Προκαλώντας εν κατακλείδι, με ίδιον κόστος, μιαν ακατανόητη εκδίκηση. Που ομοιάζει, σχεδόν διαστροφικά, με αυτοκαταστροφική ιεροδικεία, τουλάχιστον.

        Ανάλογα βέβαια, με την υποκειμενική κρίση του  καθενός, που σαν αυτόκλητοι και πρακτικοί δικαιοπράκτες, χρεώνουμε καταδικάζοντας, χωρίς κανένα προσωπικό κόστος και ευθύνη, μιας και δεν είμαστε γυναίκες.

      Πως όμως, κι ενώ συμβαίνει κάτι τέτοιο, ακόμη και    σήμερα, αντί για την απέχθεια που έπρεπε να μας διακατέχει  ή να επιβάλλεται στο γεγονός! Εμείς, αντίθετα, νοιώθουμε μια κάποια έστω συγκατάβαση για τις πράξεις αυτές. Έως του σημείου μάλιστα και της αποδοχής, σε λογοτεχνικό πάντα επίπεδο, για τον εξοβελισμό του συναισθήματος από τις ηρωίδες. Ακόμα δε και για τον θάνατό τους, ως τελική δικαίωση για τις ίδιες, και επ’ ουδενί για τους άλλους. Χρεώνοντας τελικά την όποια ευθύνη, ανάλογα, με το ειδεχθές αποτέλεσμα της αδιαφορίας μας. Καθώς, ανεξήγητα, όλο αυτό, μας οδηγεί τελικά προς τον λυρικό θαυμασμό, ως ένα είδος προσωπικής μεταμέλειας για   τις ανείπωτες αυτές πράξεις βίας.

     Στις οποίες, μία άδικη και χωρίς κατανόηση κοινωνία, οδήγησε αυτές τις απελπισμένες κόρες στην πτώση και την απώλεια.

      Τα συγκεκριμένα λοιπόν αποτρόπαια γεγονότα, αν και παρουσιάζονται τελικά ως αποτέλεσμα της οδύνης που προκαλείται τόσο έντονα για την μη αποδοχή ή απόρριψη προς το πρόσωπο της γυναίκας, φίλης, ερωμένης, αδελφής, συζύγου και τελικά συνοδοιπόρου. Της οποίας οι επιθυμίες, οι προσδοκίες, οι ελπίδες και το νόημα για ζωή πρέπει τις περισσότερες φορές ν’ αποσιωπούνται.

      Καθώς προδίδονται συνεχώς από έναν παραλογισμό, και μια διαστροφή στη λειτουργία της σκέψης, που θέλει τη γυναικεία παρουσία ως κάτι το συνεχόμενα δοτικό, χωρίς όμως απαιτήσεις. Οδηγώντας αναπόφευκτα τις ίδιες, ξανά και ξανά, σε απονενοημένες πράξεις και σε καταστροφικά αποτελέσματα.

          Έτσι οι γυναίκες εγκληματούν κι αυτές, αλλά όχι αναίτια και χωρίς προσωπικό κόστος, όπως οι άνδρες. Μα σε βάρος του εαυτού τους.

          Τρωάδες του Ευριπίδη!

      Μιας και οι αποτρόπαιες πράξεις τους φέρουν το ειδικό  βάρος που κουβαλούν συνεχώς μέσα τους. Φορτωμένο σ’ ένα ιδιόμορφο ατομικό ασυνείδητο, διαμορφωμένο όμως, όχι από τις ίδιες. Άλλα από ένα παγιωμένο κοινωνικό σύστημα, που τις χρησιμοποιεί πάντα προς όφελος του, καθιστώντας τες ως δεύτερης αξίας παρουσίες.

       Και παρά τ’ ότι η ίδια η ζωή τις έχει εξοπλίσει με απαράμιλλη δύναμη, έστω και για την όποια εσχατολογική πράξη και ομολογία ύπαρξης. Αυτές ζουν συνεχώς κάτω απ’ τον φόβο της απόρριψης, που αρχέτυπα είναι ριζωμένος μέσα τους, μην επιτρέποντας να νοιώσουν ίσως πραγματικά ελεύθερες και δυνατές.

    Δημιουργώντας και διακονώντας τελικά, τις άγριες εκείνες συνθήκες, για όσους με πλήρη άγνοια δεν το αντιλαμβάνονται, που οδηγούν όμως τον άνθρωπο στην καταστροφή.

      Μιας και οι όποιες Μήδειες και Φραγγογιαννούδες,  ωσάν άλλες Μήνιδες ανά τους αιώνες -αν και κάποιοι δεν το αποδέχονται- είναι κι αυτές άνθρωποι… ό,τι κι αν έχουν κάνει!

            Υστερόγραφο

       Χωρίς καμία απολύτως πρόθεση ν’ απαλλαγούμε  από την ηθική ευθύνη, ενός από κοινού ειδεχθούς εγκλήματος κατά της ανθρωπότητας. Εντούτοις… ως σκεπτόμενα όντα! Θα  πρέπει άμεσα, έχοντας την ιερή υποχρέωση, ν’ αντιληφθούμε και να κατανοήσουμε τα βαθύτερα αίτια αυτού.

         Έτσι, το κείμενο αυτό, είναι αφιερωμένο σ’ όλες τις σύγχρονες Μήδειες ανά τον κόσμο!      

          Υποσημείωση

      Για την ολοκλήρωση αυτού του κειμένου, παρέμεινα έγκλειστος στο γραφείο μου, δυσφορώντας κάποιες φορές, για όσες ώρες χρειάστηκε.

        Και παραδόξως, την πρώτη κιόλας ώρα!

     Η πένα, που κάποια γυναικεία χέρια μου έκαναν δώρο κάποτε, απόσωσε απ’ το μελάνι της, εντελώς άκαιρα. Έτσι, χωρίς άλλην επιλογή, αναγκάστηκα να χρησιμοποιήσω ένα ξεχασμένο στο συρτάρι του γραφείου κόκκινο στυλό, το οποίο και εξάντλησα επίσης, όντας κι αυτό στα τελευταία του!

      Αναφέρω δε -όλα τ’ ανωτέρω- παρεμπιπτόντως, απλώς  για να επιταχύνω την αποφόρτιση της εργασίας, ευελπιστώντας να μην έχουν καμία σημασιολογική έννοια μέσα μου.

      Αλλά και στην προσπάθεια ν¨ απαλλάξω τους αναγνώστες από κάτι τέτοιο, ανάλογα!

                                                                       Ευ Δαίμων

– Gabriel Garcia Marquez –

    Αν και είναι πολλά περισσότερα…!

       Καθώς ο σπουδαιότερος Αμερικανός συγγραφέας, Γκαμπριέλ Γκαρσία Μαρκές, δεν είχε επιλεγεί, προς ώρας, ως αναφορά σ’ έναν από τους μεγαλύτερους καλλιτέχνες του γραπτού λόγου, παγκοσμίως. Εδώ, όπου αναρτώνται τα θέματα της λογοτεχνίας, απ’ την ιστοσελίδα Ευδαιμονία. Εντούτοις, με απόλυτο τρόπο, θα μπορούσαμε να πούμε πως ο ανωτέρω, είναι πιο επίκαιρος παρά ποτέ.

      Έτσι, δίνοντας προτεραιότητα -λόγω συνθηκών…-  σε βάρος του μέγιστου των γραμμάτων -Φ. Ντοστογέφσκι- μιας    κ’ ήταν άλλωστε η σειρά του. Εντούτοις, προσδοκώντας τελικά την κατανόηση όλων, θα επανέλθουμε.

             Οπότε… οψόμεθα!

      Το παρόν λοιπόν κείμενο, με αισθήματα αγάπης και άκρατου θαυμασμού προς τον κορυφαίο Λατινοαμερικανό συγγραφέα, παρά την αρχική σκέψη για ν’ ασχοληθούμε λίγο αργότερα με την πέραν των ωκεανών λογοτεχνία, -χρονικά τουλάχιστον-. Προτάσσεται σχεδόν από μόνο του, όντας μία επιτακτική ανάγκη του κειμενογράφου. Καθώς, όπως ήδη αναφέραμε, τα γεγονότα το επιβάλλουν επιτακτικά.

        Καθώς το να επιλέξουμε ελεύθερα, έστω ένα από τ’ αριστουργηματικά βιβλία του συγγραφέα, αυτήν τη φορά τουλάχιστον, φαντάζει δύσκολο!

        Εντούτοις, το εν λόγω βιβλίο, δεν μπορεί σε καμία  περίπτωση να είναι μόνο ένα καταπληκτικό μυθιστόρημα.  Αφού τελικά, είναι όντως ένα πολιτικοκοινωνικό πόνημα, που ταιριάζει όμως απόλυτα, τώρα παρά ποτέ, στην περίσταση. Ένα λογοτεχνικό κείμενο, όχι μόνο περιγραφικό της ιδιοσυγκρασίας των λαών και της ιστορίας της γης, πέραν του ατλαντικού. Αλλά κι όλων αυτών, που με κοινή καταγωγή, κοινωνική αντίληψη, κουλτούρα, θρησκεία, γλώσσα και τελικά ιστορία, ζουν εκεί.

       Πράγματα που με απαράμιλλο τρόπο παρουσιάζει, αποδίδει, επεξηγεί κι αναπαριστά ο μεγάλος συγγραφέας, αποκαλύπτοντας έτσι σ’ όλους εμάς, ό,τι ακατανόητα γίνεται αντιληπτό ως μια ιδιαιτερότητα συμπεριφοράς και τρόπου ζωής.

      Αν και στον πλανήτη γη, όλα προσεγγίζονται εύκολα, διασχίζοντας τώρα πια τις αποστάσεις με ταχύτητα, αφού το κακό που κρύβεται μέσα μας, ως ανθρωπότητα, ταξιδεύει πλέον πολύ γρήγορα!

      Διαβάζοντας ο σύγχρονος αναγνώστης αυτό το βιβλίο, για πρώτη φορά, ανοίγεται διάπλατα μπροστά του ένας νέος, ολόκληρος, κυριολεκτικά και μεταφορικά, κόσμος. Μία άλλη διαφορετική γη, που δημιουργήθηκε από το γεγονός μιας τόσο βίαιης σύγκρουσης, διαφορετικών πολιτισμών, αποτέλεσμα της άπληστης επιθυμίας για πλούτο.

        Ποιων άλλων… παρά υμών -ιστορικά- πολιτισμένων Ευρωπαίων!

       Έτσι, οι όποιες παραδοξότητες στην ιστορική πορεία της Αμερικής, βόρειας, κεντρικής ή νότιας. Ελάχιστη διαφορά έχουν…! Καθώς δεν είναι τίποτε άλλο, παρά το αποτέλεσμα της κατάκτησης και της οικειοποίησης, με το έτσι θέλω, πριν από πεντακόσια σχεδόν έτη, εφαρμόζοντας το δίκαιο του δυνατού.

      Και, εν συνεχεία, της απόδοσης στην παρούσα μορφή, ενός δυστοπικά πολιτισμικού γίγνεσθαι, μέσα από τις πρακτικές ενός αποικιοκρατικού συστήματος, που είναι όντως ζωντανό μέχρι και σήμερα. Μα και της σχεδόν διαστροφικής επιθυμίας για επιβολή, ενός σαθρά υποτιθέμενου πολιτισμού.

     Ο οποίος, αποβιβάστηκε κάποτε στις ήρεμες ακτές αυτής της ηπείρου, εντελώς απρόσκλητα και δια της βίας. Βιάζοντας όμως ταυτόχρονα και εξοντώνοντας το γηγενή πληθυσμό και νόμιμο κάτοχό του.

        Όπως είναι άλλωστε σύνηθες, εδώ και καιρό, ν’ αποκαλούνται οι γνωστοί ερυθρόδερμοι… ίσως απ’ το χρώμα του αίματος!

      Ο ήρωας λοιπόν του βιβλίου, ο συνταγματάρχης Αουρελιάνο Μπουενδία, αγωνίζεται, μάλλον παράδοξα, να ξεφύγει από τα αυτοκαταστροφικά αποτελέσματα ενός κατακερματισμένου, στη συνεχόμενη βία, κόσμου του. Όπως, τόσο εύστοχα και γλαφυρά, αποτυπώνεται από την πένα του συγγραφέα στο πρόσωπο του ήρωα. Καθώς τελικά υποτάσσεται    κι αυτός σε μια κοινή μοίρα, βιώνοντας τη διάρκεια της φθοράς ενός ανθρώπου, ο οποίος είναι γέννημα όλων αυτών των καταστάσεων της ιστορίας και του τόπου.

       Μιας και τα πάντα γύρω, διαμορφώνουν συνεχώς την  επιλογή της πορείας του, από τη γέννηση, μέχρι και το τέλος του.

          Όποιο κι αν είναι αυτό…!

    Έστω και μπροστά σε κάποιο εκτελεστικό απόσπασμα.

       Άλλωστε, εκεί αποδίδεται και η μαγευτική αξία  του Κολομβιανού συγγραφέα, που με τόση δεξιότητα μας προσφέρει την ομορφιά της γραφής και του ταλέντου του, ως ίσης αξίας ανάμεσα στην ελίτ της παγκόσμιας λογοτεχνίας.

      Αποδίδοντας στον πεζό λόγο του, την πραγματικότητα του τόπου, που ομοιάζει με κάτι απίστευτα μυθολογικό!

      Ενώ ταυτόχρονα, αποκαλύπτει ξεκάθαρα, ένα βαθύ  και τόσο πληγωμένο συλλογικό ασυνείδητο, μιας ολόκληρης ηπείρου, που απλώνεται σαν παραισθησιογόνα ομίχλη πάνω από αμέτρητα τετραγωνικά χιλιόμετρα γης, αλλού άγονα γυμνή, κι άλλου καταπράσινα δαιδαλώδη.

      Κι ενώ έτσι όλα συμπλέκονται κατά την εξιστόρηση, κάνοντας τη σκέψη του αναγνώστη να χάνεται πρόσκαιρα σε μιαν αδιέξοδη φαινομενικά διήγηση. Τότε ακριβώς είναι που με μια παράλογη διαφυγή, ο συγγραφέας αποκαθιστά το αφύσικο για εμάς, ως κάτι το απόλυτα αποδεκτό.

        Δικαιώνοντας ίσως τελικά… τόσο εύλογα το παράλογο!

       Αποκαθιστώντας τον τρόπο σκέψης των ηρώων, που τόσο μας ξενίζει με μια πρώτη ανάγνωση.

      Μιας και κάπως έτσι, -από πάντα- ήταν όλα σ’ αυτή την τόσο μακρινή και αχανή ήπειρο του πλανήτη μας, κι όχι μόνο!

      Καθώς, εδώ τελικά, η ελπίδα μετατρέπεται στη μοναδική διέξοδο και η απαισιοδοξία, τόσο παράδοξα, σ’ έναν μοναδικό τρόπο ζωής, ως μία ιδιαίτερη αντίληψη της πραγματικότητας.

     Αφού μπορούμε να πούμε, χωρίς καμία ίσως υπερβολή, έχοντας διαβάσει το βιβλίο σχολαστικά. Πως ο Gabriel Garcia Marquez, είναι ένας πολύ επικίνδυνος συγγραφέας!

          Υστερόγραφο

      Ωστόσο, αναζητώντας ίσως με αδόκιμο τρόπο, την οποιαδήποτε συνάφεια. Μιας και το γνωστό ανέκδοτο, θέλει  τον τόπο μας ως τη μοναδική χώρα της Καραϊβικής, και μέλος της Ευρωπαϊκής ηπείρου ταυτόχρονα. Θα μπορούσαμε να πούμε:

         Άντε και στα δικά μας…!

        Αυτό δε το τελευταίο… παρακαλώ όπως ληφθεί απλά  ως ένας ακόμη αστεϊσμός. Μιας κι αυτή -και μόνον αυτή!- ήταν η πρόθεση του συγγραφέα του κειμένου.

                                                           Ευ Δαίμων

Η Ευδαιμονία είναι μία έννοια που απασχόλησε πολύ τους περισσότερους σημαντικούς στοχαστές της αρχαιότητας. Στην ομηρική εποχή έβλεπα την ψυχική ισορροπία και την ευδαιμονία ως αποτέλεσμα της θεϊκής εύνοιας και της αριστοκρατικής καταγωγής. Ευδαίμονας στον ‘Όμηρο είναι αυτός που έχει εξωτερική ομορφιά και δύναμη του σώματος και κατέχει αγαθά.

Οκτώ αιώνες μετά, κατά τον τον 5^ο αιώνα πχ αυτό έχει αλλάξει και Ευδαιμονία είναι η ικανότητα συνειδητής, ενάρετης, ηθικής βούλησης επιλογής και δράσης του ίδιου του ανθρώπου.

Η πορεία αυτή πέρασε από πολλά στάδια. Από τη μυστηριακή σκέψη των Ορφικών στους  σοφούς της αρχαιότητας. Ο Θαλής ο Μιλήσιος  θεωρούσε ότι η Ευδαιμονία χρειάζεται ένα υγιές σώμα, ένα εφευρετικό μυαλό και κλίση προς τη μόρφωση. Μια περιγραφή αρκετά ενεργητική που δίνει στον άνθρωπο την ευθύνη να την αναζητήσει.

Ο Σόλων  ο Αθηναίος από την άλλη έβλεπε την ευδαιμονία πέρα από τα όρια της ζωής. Θεωρεί Ευδαίμον αυτόν που έχει «μία αγαθή ζωή και έναν ευτυχή θάνατο», εισάγοντας κατά κάποιον τρόπο την νοηματοδότηση και τη ζωή με νόημα και αξίες ως απαραίτητα στοιχεία της ευδαιμονίας.

Ο Πυθαγόρας είδε στην Ευδαιμονία την αρμονία των δυνάμεων της ψυχής. Μιλώντας για δυνάμεις της ψυχής εννοούσε την νόηση, την φαντασία, την αίσθηση, τη νόηση που κινεί το σώμα και την επιθυμία για το ωραίο και καλό. Ενώ ως αρμονία έβλεπε την ύπαρξη συμμετρίας μεταξύ υλικού και πνευματικού στοιχείου . Για τους πυθαγόρειους ή Ευδαιμονία ήταν ο υπέρτατος στόχος της ζωής , μία κατάσταση ψυχικής υγείας. «Μην ψάχνεις αλλού την Ευδαιμονία, είναι μέσα σου»

Η αρμονία είναι η λέξη που σχετίζεται με την Ευδαιμονία και στον Ηράκλειτο με έναν κάπως διαφορετικό τρόπο καθώς για τον σκοτεινό φιλόσοφο ή αρμονία δεν είναι παρά αποτέλεσμα της σύγκρουσης – έριδας μεταξύ των αντιθέτων. Η έρις , η σύγκρουση συμβαίνει μεταξύ των μερών της ψυχής του λογικού από τη μία πλευρά και του θυμικού συναισθηματικού από την άλλη. «Πάντα κατ’ έριν γίγνεσθαι»

Αφήνοντας για λίγο τους φιλοσόφους συναντάμε στην Κάτω Ιταλία των Αλκμαίο, διάσημο γιατρό ο οποίος πίστευε ότι οι άνθρωποι δεν μπορούν να κερδίσουν την αθανασία όμως είναι σε θέση να δημιουργήσουν μια κατάσταση ευδαιμονίας όσο ζου. Για αυτόν η Ευδαιμονία είχε δύο συστατικά τις σωματικές και τις πνευματικές δυνάμεις οι οποίες όμως θα πρέπει να είναι στη ίδια αναλογία και να μην υπερισχύει η μία της άλλης γιατί στην περίπτωση αυτή δημιουργείται ασθένεια. Η καλή υγεία λοιπόν, σωματική και ψυχική ήταν άμεσα συνδεδεμένη με την Ευδαιμονία. Η ισορροπία κάνει την εμφάνιση της και εδώ με κάποιον τρόπο

Στην Σικελία τώρα, χρόνια μετά τον Ηράκλειτο ο Εμπεδοκλής έχει μία παρόμοια ιδέα. Μόνο που αυτός ονομάζει της αντίθετες δυνάμεις Φιλότητα (Αγάπη) και Νείκος ( εχθρότητα), Η φιλότητα είναι η ενοποιητική δύναμη που εξασφαλίζει την αρμονία- ισορροπία.

Για τους σοφιστές η ψυχική υγεία συνδέεται με την Αλυπίαν , την έλλειψη λύπης και την αταραξία της ψυχής. Για αυτούς το περιεχόμενο της Ευδαιμονίας είναι διαφορετικό για κάθε άνθρωπο σε κάθε διαφορετική στιγμή . Έτσι ο άνθρωπος είναι αυτός που ορίζει τι είναι ευδαιμονία για αυτόν. Οι σοφιστές συνέδεσαν την Ευδαιμονία με την απόλαυση των υλικών αγαθών και την άνετη ζωή. Για αυτούς η Ευδαιμονία συνδέεται με το συμβιβασμό του ανθρώπου στην πραγματικότητα . Επίσης θεωρούσαν ότι ο νους είναι αυτός που καθοδηγεί το σώμα στην υγεία ή την ασθένεια, έτσι ο τρόπος σκέψης που δεν αντανακλά την πραγματικότητα είναι αιτία της διαταραχής της ψυχής

Βλέπουμε πως η ισορροπία και η αρμονία έχουν κυρίαρχη θέση στην περιγραφή της Ευδαιμονίας αλλά δεν εξαντλείται εκεί. Η ζωή με αρχές και νόημα έχει σημαντική θέση,

     Η απόφαση, έγκειται ίσως στο ν’ αναγνωρίσουμε τα βαθιά και καταπιεσμένα ένστικτα και αρχέτυπα, αυτά που το συλλογικό ασυνείδητο – Carl Jung – μας έχει παραδώσει γονιδιακά και συνεχίζει να το κάνει επίκτητα. Με άλλα λόγια,  ν’ αποδεχτούμε τον πραγματικό και εσωτερικό εαυτό και τα γνήσια θέλω, απορρίπτοντας ό,τι προσποιητά έχουμε ενδυθεί στην προσπάθεια να γίνουμε αποδεκτοί από τους άλλους.

       Να αφαιρέσουμε δηλαδή τη μάσκα της κοινωνικής προσποίησης, για χάρη μιας γνήσιας αντιμετώπισης της ζωής και του αληθινού εαυτού μας. Προβάλλοντας πλέον ανοικτά και χωρίς φόβο ή ενδοιασμούς τις επιθυμίες μας, αποκαλύπτοντας ένα πραγματικό είναι.

      Πως όμως θα μπορούσαμε να νικήσουμε τον φόβο του να είμαστε το αληθές πρότυπο μιας παραγωγικής κοινωνίας.

     Μιας και κάτι τέτοιο, είναι όντως ό,τι πιο ανατρεπτικό, ό,τι πιο γνήσια αποκαλυπτικό, και ταυτόχρονα, ό,τι πιο παραγωγικά απελευθερωτικό.

      Η αλήθεια είναι πως ο άνθρωπος πάντα θα φοβάται να δείξει το ποιος πραγματικά είναι. Τις ευαισθησίες, τις αδυναμίες, τους φόβους του. Καθώς δεν αντέχει, όχι απλά  στην κριτική, αλλά και τη μη αποδοχή, ενώ πανικοβάλλεται  στη σκέψη της απόρριψης, αφού τελικά αποστρέφεται την ιδέα της περιθωριοποίησης. Πιστεύοντας έτσι λανθασμένα, πως κάτι τέτοιο θα τον οδηγήσει σίγουρα στο ν’ αποτύχει ως παρουσία ανάμεσα σ’ ένα σύνολο που πράττει αναλόγως.

     Προσποιούμενος, με τον ίδιο πάντα λάθος τρόπο, κάτι που δεν είναι τελικά σαφές. Αρνούμενος ν’ αφαιρέσει τη μάσκα του ψεύτικου εαυτού.

       Έτσι, κι ενώ προσποιητά προσπαθεί να κάνει δηλωτική την παρουσία του είναι. Στην πραγματικότητα, δεν επιτυγχάνει τίποτε άλλο, παρά να παραμένει αόρατος, μη αποδεκτός ή έστω ανεκτός. Μήπως όμως αυτό είναι που πραγματικά επιδιώκει, ωθούμενος από φόβο τις πιο πολλές φορές. Φοβούμενος να μην αποκαλυφθεί ξεγυμνώνοντας το αληθινό εγώ και εαυτό, ενώπιον των άλλων.

         Μιας κι αυτοί… δεν θα το αποτολμούσαν ποτέ!

     Το μόνο τελικά που καταφέρνει, μάλλον, είναι ν’  αποδομεί τον πραγματικό εαυτό, ελαττώνοντας δραματικά   την όποια παρουσία του. Και τελικά, να ισοπεδώνεται και να εξαφανίζεται ως προσωπικότητα, ανάμεσα σ‘ ένα πλήθος ανώνυμων, αν όχι εντελώς ψεύτικων εγώ. Τα οποία όμως έχουν πλήρως ομογενοποιηθεί, όπως ο κιμάς ή ό,τι άλλο, δεν έχει καμία σημασία.

       Έτσι κρύβεται πίσω από μάσκες που τον βοηθούν  να φαίνεται κανονικός, προβλέψιμος και εικονικά ασφαλής.

    Ωστόσο, κάθε φορά που το άτομο προβάλει ένα ψεύτικο, εικονικό εαυτό, το είναι διαγράφεται, και το εσωτερικό εγώ μειώνεται, εάν δεν καταστρέφεται κιόλας. Καθώς ό,τι γνήσιο φέρει στη σκέψη και την ψυχή του, χάνεται διαρκώς. Αφού χωρίς καμία άλλη επιλογή, θάβεται βαθιά μέσα σ’ ένα απόλυτα σκοτεινό κι ερεβώδες ασυνείδητο. Ένα μέρος, όπου με κλειστές τις πόρτες εξόδου και τα παράθυρα πραγματικής επικοινωνίας, ασφυκτιά εισπνέοντας έναν ανακυκλωμένο διαρκώς αέρα, που στο τέλος δηλητηριάζει τα πάντα.

        Αντιθέτως όμως, όταν το άτομο αποφασίσει να ζει   αληθινά, δείχνοντας στους άλλους την πραγματική του εικόνα, χωρίς συμβιβασμούς και ψέματα. Τότε οι δυο αυτοί κόσμοι -το μέσα και το έξω- αρχίζουν να ισορροπούν, να συνταιριάζουν την ώρα που οι πράξεις, τα λογία και η παρουσία, αντανακλούν την αλήθεια του στους άλλους. Έτσι το είναι, γίνεται τελικά μια φωτεινή εικόνα.

     Καθώς δεν υπάρχει τίποτε πιο γοητευτικό, από αυτό!        

      Μιας και η ζωτικότητα του ατόμου, απελευθερώνεται σχεδόν μεταδοτικά, κάνοντας τους άλλους να θέλουν να τον μιμηθούν, να τον ακολουθήσουν, όπως ένας δυνατός μαγνήτης τράβα επάνω του τα βάρια μέταλλα.

      Όμως για να συμβεί κάτι τέτοιο, θα πρέπει, όπως  έχουμε ήδη αναφέρει, ο άνθρωπος να πάψει να φοβάται  πως θα εκθέσει τον εσωτερικό εαυτό του στον κίνδυνο της απόρριψης. Καθώς αυτή είναι η δύσκολη απόφαση που πρέπει να παρθεί άμεσα, και χωρίς πισωγυρίσματα. Μιας και η όποια αποκάλυψη, στα σίγουρα θα ενοχλήσει κάποιους αμετανόητα μασκοφόρους.

      Εντούτοις, το όφελος για το άτομο, είναι πολλαπλάσιο σε σχέση με την απώλεια κάποιων ψεύτικων παρουσιών, οι οποίες απλώς συναναστρέφονται τη μάσκα ή τη στολή, κι όχι τη ζωή πίσω και μέσα από αυτήν.

       Ποιο όμως είναι πραγματικά το όφελος μιας τέτοιας αλλαγής, μιας τόσο ριζικής αποκάλυψης. Τι μπορεί δηλαδή  να κερδίσει το άτομο, πράττοντας ανάλογα.

        Η απάντηση, στο εύλογο αυτό ερώτημα, έρχεται μάλλον από μόνη της. Αφού το να κρύβει κάποιος τον αληθινό εαυτό του, είναι πάντοτε κάτι βαρύτερο, απ’ το να είναι ο ίδιος διαυγής. Καθώς έτσι ο κόσμος του απαλλάσσεται απ’ το ψέμα, την προσποίηση και τη δυσκολία του να είναι ένας ξένος με το ίδιο του το εγώ. Κάποιος αδιάφορα άλλος, σε σχέση πάντα με το πραγματικό είναι.

          Κι όχι αυτός ο ίδιος…!

       Μιας και τα πάντα γύρω μας, τόσο απροσδόκητα, αλλάζουν ξαφνικά συχνότητα επικοινωνίας, ρυθμίζοντας  από την αρχή τις ανθρώπινες σχέσεις, την εικόνα μας και το φως ανάμεσά τους. Καθώς πλέον το άτομο στέκεται μπροστά στον προσωπικό του καθρέπτη, χωρίς καμία εσωτερική αίσθηση ντροπής. Αφού δεν κρύβεται πλέον από τους άλλους, αλλά κι απ’ τον εαυτό του.

     Σ’ αυτή την περίπτωση, η αίσθηση της ελευθερίας τον πλημμυρίζει καθημερινά, ενώ ταυτόχρονα, ο φόβος για ένα αβέβαιο αύριο εξαφανίζεται, απολαμβάνοντας το σήμερα, που πριν από λίγο, τον καταδυνάστευε κάνοντάς τον ν’ ασφυκτιά μέσα σ’ ένα ψεύτικα στενό και ξένο ρούχο. Έτσι κάτι υπέροχο αναπτύσσεται προκαλώντας ίαση, ηρεμία και αίσθημα εφορίας για πρώτη φορά. Καθώς η πραγματική εν συναίσθηση, οδηγεί αυτόματα την ελεύθερη βούληση, δημιουργώντας αφειδώς γνήσια συναισθήματα και απολαύσεις.

       Παράγοντας συνεχώς τώρα πράγματα και εμπειρίες που βιώνει έντονα το άτομο, χωρίς να χρειάζεται κανένα είδος επιδοκιμασίας ή αποδοχής και εξωτερικής επιβεβαίωσης, από κανέναν άλλο.

      Καθώς το άτομο, με την παρουσία του και μόνο,  εκφράζει και πάλι την προσωπική του αλήθεια με ηρεμία, απαλλαγμένο από τις σκέψεις και τις ένοχες που προκαλεί η προσποιητά, προηγουμένη, ψευδής εικόνα του. Άλλωστε, όλα αυτά, κι άλλα πολλά, υπήρχαν μέσα του από πάντα.

     Και τελικά, φτάνει όχι μόνο στο να κατανοεί το εγώ, αποκαλύπτοντας τον πραγματικό του εαυτό. Αλλά και στο να καταλαβαίνει τους άλλους, αποδεχόμενος πια ή και όχι!

      Ό,τι ψευδές μέχρι τώρα είχε βιώσει, απορρίπτοντας την όποια κενή παρουσία δίπλα του.

       Στη δική του… πια ζωή!

            Υστερόγραφο

       Ωστόσο, με το να πετάξει κανείς τη μάσκα του,  απαλλάσσοντας το εγώ και τον εαυτό του από μια ψεύτικη εικόνα, δεν χάνει τίποτε άλλο, παρά τις αυταπάτες με τις οποίες ζούσε μέχρι τώρα.

                                                           Ευ Δαίμων        

Τα συμπτώματα άγχους στα παιδιά μπορούν εύκολα να παρερμηνευθούν.

Οι γονείς μπορεί να βλέπουν ένα παιδί που είναι ευερέθιστο, «κολλημένο», που αποφεύγει υποχρεώσεις ή είναι θυμωμένο και να το χαρακτηρίζουν αντιδραστικό ή χειριστικό.

Ωστόσο, αυτές οι συμπεριφορές δεν αντανακλούν πάντα το τι συμβαίνει μέσα στο παιδί. Στην πραγματικότητα, αν το δούμε από αυτή την οπτική, είναι πολύ εύκολο να παραβλέψουμε τα σήματα δυσφορίας του παιδιού.

Η κατανόηση των συμπτωμάτων άγχους στα παιδιά ξεκινάει, επομένως, με τη μάθηση αυτής της διάκρισης. Όταν οι γονείς αλλάξουν την αντίληψή τους για τη συμπεριφορά του παιδιού τους, μπορούν να αναγνωρίσουν τα σημάδια και να ανταποκριθούν με περισσότερη υπομονή και συμπόνια παρά με θυμό και κριτική.

Τι Είναι το Άγχος;

Φανταστείτε ότι το παιδί σας φοβάται να πάει για ύπνο τη νύχτα, πεπεισμένο ότι υπάρχει ένας μπαμπούλας κάτω από το κρεβάτι. Μπορεί να το καθησυχάσετε ότι δεν υπάρχει κίνδυνος, να κοιτάξετε κάτω από το κρεβάτι, να το σκεπάσετε και να φύγετε.

Για πολλά παιδιά, αυτή η απλή καθησύχαση μπορεί να είναι αρκετή για να χαλαρώσουν και να κοιμηθούν. Ωστόσο, δεν ανταποκρίνονται όλα τα παιδιά με αυτόν τον τρόπο. Για άλλα, αυτός ο φόβος μεγαλώνει μέχρι που η λογική σκέψη εξαφανίζεται, παρά τις λογικές και καλοπροαίρετες προσπάθειές σας.

Το άγχος είναι η απόκριση του οργανισμού σε μια αντιλαμβανόμενη απειλή. Εάν αυτός ο φόβος υποχωρήσει και περάσει, θεωρείται απλώς ανησυχία ή έγνοια.

Η εμφάνιση του  άγχους μπορεί να είναι χρήσιμη όταν αναδεικνύει πιθανούς κινδύνους και μας επιτρέπουν να προστατευτούμε. Ωστόσο, όταν η ανησυχία και ο φόβος γίνονται επίμονοι και αδύνατο να καθησυχαστούν, το άγχος παραλύει αντί να προστατεύει.

Μια «κανονική» ή «τυπική» ανησυχία ή φόβος είναι γενικά ένα μοναδικό γεγονός που λαμβάνει χώρα στο μυαλό μας. Το άγχος, από την άλλη πλευρά, είναι μια επίμονη και αισθητή απόκριση δυσφορίας που περιλαμβάνει σωματικά συμπτώματα, συναισθήματα και σκέψεις.

Τα παιδιά, με το αναπτυσσόμενο ρυθμιστικό τους σύστημα, έχουν ισχυρότερες σωματικές αντιδράσεις που συχνά είναι δύσκολο να εκφραστούν με λόγια. Ως αποτέλεσμα, η συμπεριφορά τους εκφράζει αυτό που δεν μπορούν εύκολα να εκφράσουν με λόγια.

Το άγχος γίνεται προβληματικό όταν ο προστατευτικός ρόλος του ξεφεύγει από τον έλεγχο και αρχίζει να παρεμβαίνει στην καθημερινή λειτουργία. Φανταστείτε, για παράδειγμα, ότι το κουμπί της έντασης του ήχου είναι κολλημένο στην υψηλή ένταση και δεν μπορεί να χαμηλώσει. Αυτή είναι η εμπειρία που έχουν τα παιδιά με άγχος.

Για ένα παιδί, μια ρουτίνα όπως το να πάει σχολείο, να γνωρίσει νέα άτομα ή να φάει συγκεκριμένα φαγητά μπορεί να μοιάζει με μια τρομακτική συνολική σωματική εμπειρία που δεν μπορεί να ρυθμίσει ή να σταματήσει.

Με την κατανόηση του πώς βιώνεται το άγχος μέσα στο μυαλό και το σώμα ενός παιδιού, γίνεται πιο εύκολο να δούμε πώς η ίδια δυσφορία εκδηλώνεται στη συμπεριφορά και τα συναισθήματά του.

Πώς Εκδηλώνονται τα Συμπτώματα Άγχους σε Παιδιά;

Το άγχος συνήθως εκδηλώνεται με τρεις τρόπους: σωματικά, συναισθηματικά και συμπεριφορικά.

Συνηθισμένες σωματικές αισθήσεις περιλαμβάνουν δυσκολία ύπνου, πόνο στο στομάχι, πονοκεφάλους, ταχυπαλμία, εφίδρωση και μυϊκή ένταση.

Συναισθηματικές αντιδράσεις όπως επίμονη ευερεθιστότητα, υπερβολική ανησυχία, ξεσπάσματα θυμού ή ευαισθησία στην κριτική μπορεί επίσης να δείχνουν ότι ένα παιδί παλεύει με άγχος.

Συμπεριφορικά σημάδια όπως η αποφυγή νέων δραστηριοτήτων, του σχολείου ή κοινωνικών περιστάσεων, το υπερβολικά «κολλημένο στο φροντιστή » παιδί, η συχνή ανάγκη για καθησυχασμό και η προσπάθεια για υπερ-έλεγχο των ρουτινών είναι κοινά σημάδια.

Ωστόσο, το άγχος δεν βιώνεται με τον ίδιο τρόπο από όλους και συχνά φαίνεται πολύ διαφορετικό από το ένα παιδί στο άλλο. Για μερικά παιδιά, τα συμπτώματα άγχους εμφανίζονται ως υπερκινητικότητα και νευρικότητα. Σε άλλα, μοιάζει με απόσυρση ή πλήρη «κλείδωμα».

Ακόμη πιο μπερδεμένο είναι ότι η συμπεριφορά του παιδιού μπορεί να εκφράζει κάτι τελείως διαφορετικό από αυτό που συμβαίνει μέσα του.

Για παράδειγμα, ένα παιδί που αρνείται να πάει σχολείο ή σε μια κοινωνική εκδήλωση μπορεί να φαίνεται χειριστικό ή ανυπάκουο. Ωστόσο, αν το εξετάσουμε περαιτέρω, η άρνησή του θα μπορούσε να οφείλεται σε φόβο αποχωρισμού, αποφυγή του θορύβου , ή  να ξεχωρίσει.

Παρομοίως, ένα παιδί που ξοδεύει ώρες δουλεύοντας και ξαναδουλεύοντας τις εργασίες του μπορεί να μην το κάνει από φιλοδοξία, αλλά από φόβο να κάνει λάθος. Και στις δύο περιπτώσεις, η εξωτερική συμπεριφορά καλύπτει την εσωτερική εμπειρία.

Επειδή οι επικοινωνιακές δεξιότητες των παιδιών δεν είναι πλήρως ανεπτυγμένες, συχνά δείχνουν συμπτώματα άγχους μέσω των πράξεών τους.

Οι αντιδράσεις και οι συμπεριφορές τους δεν είναι συνειδητές ή εσκεμμένες επιλογές. Είναι αυτόματες αντιδράσεις του νευρικού συστήματος του παιδιού όταν αντιλαμβάνεται μια απειλή.

Μόλις ενεργοποιηθεί, στέλνουν σήματα δυσφορίας στο σώμα, όπως αύξηση της καρδιακής συχνότητας, πονοκέφαλος ή δάκρυα. Ως αποτέλεσμα, η συμπεριφορά του παιδιού εκφράζει αυτό που δεν μπορεί εύκολα να ελέγξει ή να εκφράσει με λόγια.

Γιατί Εμφανίζεται το Άγχος;

Το άγχος δεν προέρχεται από μία μόνο πηγή. Μπορεί να προέλθει από έναν συνδυασμό βιολογικών, περιβαλλοντικών και μαθημένων αντιδράσεων.

Αυτό βοηθά να εξηγηθεί γιατί παιδιά στο ίδιο περιβάλλον μπορούν να έχουν εντελώς διαφορετικές συναισθηματικές εμπειρίες και αντιδράσεις. Ενώ δεν υπάρχει ένας μοναδικός λόγος για τον οποίο εμφανίζονται συμπτώματα άγχους σε παιδιά, υπάρχουν αρκετοί πιθανοί παράγοντες που συμβάλουν σε αυτό.

Περιβαλλοντική αλλαγή και απώλεια ασφάλειας

Το άγχος μπορεί να αναπτυχθεί όταν η ασφάλεια ή η προβλεψιμότητα ενός παιδιού χάνεται.  Φανταστείτε ένα εξωστρεφές παιδί που κάνει εύκολα φίλους και συμμετέχει σε δραστηριότητες. Τώρα φανταστείτε τι συμβαίνει μετά από ένα διαζύγιο και μετεγκατάσταση από ένα μεγάλο σπίτι με κήπο σε ένα μικρό διαμέρισμα σε μια νέα πόλη.

Το παιδί έχει χάσει γνώριμα περιβάλλοντα, φίλους, σχολείο και ρουτίνες, και όμως η προσδοκία να προσαρμοστεί και να συμμετάσχει παραμένει. Είναι εύκολο να δούμε πώς το παιδί γίνεται ήσυχο, φοβισμένο ή αποσυρμένο καθώς ο γνωστός κόσμος καταρρέει σε μια άγνωστη και αβέβαιη πραγματικότητα.

Βιολογία και ευερεθιστότητα

Μερικά παιδιά νιώθουν τα συναισθήματά τους πιο έντονα από άλλα. Παράγοντες όπως η κληρονομικότητα, η χημεία του εγκεφάλου και η ευερεθιστότητα παίζουν σημαντικό ρόλο στο πώς αντιδρά το νευρικό σύστημα ενός παιδιού στο στρες. (Beesdo et al., 2009)

Για παράδειγμα, ένα  υποθέσουμε ότι ένα παιδί είναι φυσικά προσεκτικό ή ευαίσθητο, αυτό το παιδί δεν επιλέγει σκόπιμα να ανησυχεί ή να φοβάται. Αντίθετα, ο εσωτερικός του μηχανισμός αντίδρασης είναι  πιο έντονος από άλλους.

Μάθηση και μίμηση

Η  αντίδραση των ΄0 γονέων στο στρες έχει βαθιά επίδραση στο πώς τα παιδιά μαθαίνουν να επεξεργάζονται το δικό τους. Φανταστείτε ότι κάθε φορά που χτυπάει το κουδούνι ο γονέας αντιδρά με πανικό, ανησυχώντας δυνατά αν ένας ξένος έρχεται να τους βλάψει.

Είναι φυσικό ότι ένα παιδί θα εσωτερικεύσει αυτή την αντίδραση ως φυσιολογική. Αντιστρόφως, όταν οι ενήλικες  προβάλουν ήρεμες και στοχαστικές αντιδράσεις σε νέες ή δύσκολες καταστάσεις, θέτουν επίσης ένα πρότυπο. Τα παιδιά μαθαίνουν ότι μπορούν να διαχειριστούν τα  συναισθήματα  με ηρεμία και ασφάλεια, ακόμα και όταν είναι αγχωτικά.

Η ανάγκη για ασφάλεια και έλεγχο

Το άγχος συχνά προκύπτει όταν τα παιδιά νιώθουν ότι δεν μπορούν να ελέγξουν ή να διατηρήσουν το μοτίβο ή τη ρουτίνα τους. Όταν το πρόγραμμά τους αλλάζει ξαφνικά, και χωρίς προειδοποίηση ή δεν είχαν χρόνο να προσαρμοστούν, μπορεί προκληθεί μεγάλη αναστάτωση. Αν αντιδράσουν έντονα ή αρνούνται να προσαρμόσουν το πρόγραμμά τους, είναι εύκολο να χαρακτηριστεί η συμπεριφορά τους ως πεισματάρικη ή άκαμπτη. Ωστόσο, η ανάγκη τους να διατηρήσουν την προβλεψιμότητα αποφεύγοντας την αβεβαιότητα τους επιτρέπει να νιώθουν ασφαλείς.

Το άγχος δεν είναι αναπηρία ή ελάττωμα. Είναι ένα σημάδι μιας ανικανοποίητης ανάγκης για ασφάλεια, σταθερότητα ή καθησυχασμό. Όταν οι γονείς μπορούν να δουν τη συμπεριφορά των παιδιών τους μέσα από αυτή την οπτική, είναι καλύτερα εξοπλισμένοι να ανταποκριθούν με υπομονή και συμπόνια  και όχι  θυμό ή κριτική.

Συνοψίζοντας

Το άγχος στα παιδιά είναι ο τρόπος του σώματός τους να λέει, «Δε νιώθω ασφαλής».

Όταν οι γονείς κατανοούν τα συμπτώματα άγχους στα παιδιά, πώς εκδηλώνονται και γιατί συμβαίνουν, μπορούν να αλλάξουν την αντίληψή τους για τη συμπεριφορά του παιδιού τους και να αναγνωρίσουν τα σημάδια δυσφορίας.

Μια τέτοια επίγνωση μπορεί να βοηθήσει να μετατραπεί  ο εκνευρισμός σε κατανόηση και ενσυναίσθηση για μια  ισχυρότερη σύνδεση και  περισσότερη υποστήριξη.

Το να επιβραδύνουμε για να κατανοήσουμε τη σημασία πίσω από τη συμπεριφορά είναι το πρώτο βήμα για να βοηθήσουμε ένα αγχωμένο παιδί να νιώσει ασφάλεια.

 

Αναφορές

National Institute of Mental Health. (2023). Child and adolescent mental health: Anxiety disorders. NIMH. https://www.nimh.nih.gov/health/topics/anxiety-disorders

American Psychiatric Association. (2022). What are anxiety disorders? Psychiatry. https://www.psychiatry.org/patients-families/anxiety-disorders/what-are-anxiety-disorders

Beesdo, K., Knappe, S., & Pine, D. S. (2009). Anxiety and anxiety disorders in children and adolescents: Developmental issues and implications for DSM-V. Psychiatric Clinics of North America, 32(3), 483–524. https://doi.org/10.1016/j.psc.2009.06.002

Centers for Disease Control and Prevention. (2024). Anxiety and depression in children: Get the facts. CDC. https://www.cdc.gov/children-mental-health/about/about-anxiety-and-depression-in-children.html

Child Mind Institute. (n.d.). Anxiety in children: What it looks like and how to help. Child Mind.
https://childmind.org/article/what-to-do-and-not-do-when-children-are-anxious/

National Health Service. (2024). Anxiety in children: Advice for parents. NHS.
https://www.nhs.uk/mental-health/children-and-young-adults/advice-for-parents/anxiety-in-children/

Νικολάι Βασίλιεβιτς Γκόγκολ –   Nikolay Gogol

                                     

                               

        

         Πόλεμος πατήρ πάντων…!

           -Ηράκλειτος-

        Αν και η ανωτέρω ρήση, ομοιάζει μάλλον άσχετη με το θέμα του βιβλίου, μόνον έτσι δεν είναι τα πράγματα! Μιας και των Ναπολεόντειων πολέμων, της εισβολής δηλαδή των γαλλικών στρατευμάτων μέχρι τη σημερινή πρωτεύουσα της Ρωσίας, Μόσχα. Ακολούθησε μία πολύ εύφορη εποχή για τα ρωσικά γράμματα. Καθώς ολόκληρος ο επόμενος αιώνας,  -πιθανότατα- εξαιτίας αυτού του τόσο δραματικού γεγονότος,    για έναν λαό που πολεμά συνεχώς, απ’ ό,τι διαπιστώνεται!

        Ήταν τελικά η γενεσιουργός αιτία της έλευσης των μεγαλυτέρων Ρώσων συγγραφέων, ποιητών και διανοητών  στην ιστορία της παγκόσμιας λογοτεχνίας.

       Ξεκινώντας έτσι την αναφορά μας σε αυτούς, θα πρέπει ίσως να κάνουμε την αρχή μ’ έναν από τους πιο ειλικρινείς και τόσο περιγραφικά σύντομους. Μιας κι είναι ο μοναδικός ίσως Ρώσος λογοτέχνης, που μέσα σε λίγες μόλις σελίδες, μπόρεσε να κρύψει τόσα πολλά λογοτεχνικά διαμάντια.

       Όπως και στα γυάλινα μπουκαλάκια της Coco Chanel, -Gabrielle Bonheur- μες τα οποία περιέχονται τα σαγηνευτικά αρώματα της.

      Καθώς οι ανθρώπινες τραγωδίες -προ Κάφκα- αυτού του ιδιοφυούς θεατρικού συγγραφέα και διηγηματογράφου, -όντως τραγική ειρωνεία… Ουκρανικής καταγωγής!- ο οποίος επίσης μας εγκατέλειψε πολύ νωρίς. Δεν έχουν ίσως εφάμιλλο στην παγκόσμια λογοτεχνία, πλην, πολύ επιλεκτικά, ορισμένων άλλων!

       Στο έργο του λοιπόν αυτό, αλλά και σε άλλα που σημάδεψαν την παγκόσμια θεατρική σκηνή, ο συγγραφέας καταπιάνεται με το προσφιλές του θέμα, που δεν είναι τίποτε άλλο, παρά η τραγική υπόσταση της εξαρτώμενης ύπαρξης του ατόμου μέσα σε μια κοινωνία γεμάτη ανισότητες, -έλλειψης προσωπικής ηθικής- αναξιοκρατίας και αδικιών. Έτσι ο ήρωας, επιθυμώντας διακαώς να γίνει αποδεκτός, ζει σ’ έναν κόσμο ο οποίος έρχεται καθημερινά σε σύγκρουση με τον εαυτό του, και με τους άλλους. Ενώ στην άοκνη προσπάθεια ν’ απελευθερωθεί κάποτε από αυτήν την κατάσταση, θέλοντας μάλλον ν’ ανέλθει κοινωνικά, επιλέγει να φτιάξει την όποια εξωτερική εικόνα του με υποκατάστατα. Αντί αυτού, το μόνο που επιτυγχάνει, ύστερα από -εν βρασμό ψυχής- άστοχες επιλογές και αποφάσεις, είναι να περιθωριοποιείται, ακόμη περισσότερο!

       Έτσι, οδηγείται αναπόφευκτα και σχεδόν ακούσια σε παραληρηματικές καταστάσεις κι άδοξες περιπέτειες, που καταλήγουν, πέραν από την προβληματικά κακή εικόνα  του στους άλλους, και στην ηθική του εξαθλίωση. Αφού το μόνο που καταφέρνει τελικά, είναι η δημιουργία μιας κενής περσόνας, ενός δηλαδή άδειου από πραγματικές αξίες εαυτού.

        Ο Gogol λοιπόν με τα έργα του, δεν είναι απλά ο αναρχικός ταραξίας με τη σκληρή πένα, ένας αρνητής δηλαδή που διατυπώνει ξεκάθαρα την αλήθεια μιας κοινωνικής ένδειας.

      – Ένα πράγμα που εξαπλώνεται συνεχώς, χωρίς κάποια αλλαγή ή σταματημό, παρακμάζοντας τα πάντα ολόγυρά μας.-

      Αφού μπορούμε καλόπιστα να πούμε, χωρίς καμία υπερβολή, πως είναι ένας ηθικός ιεροεξεταστής -με την καλή έννοια του όρου…- εάν βέβαια κάτι τέτοιο όντως υπάρχει και μπορεί να ειπωθεί κάπως έτσι.

       Μιας και δεν θα ήταν απλά επαναστατικό,  μα και ακραία αληθές!

         Υστερόγραφο

       Σε αυτό το σημείο, δεν θα μπορούσα πλέον παρά ν’ αποκαλύψω στο αναγνωστικό κοινό, πως το εξαίρετο ποίημα του Ευ Δαίμων, -Ο κύριος Άλκης- που περιλαμβάνεται στην πρώτη ποιητική συλλογή, Μήνιδες. Είναι απλά το αποτέλεσμα του πόσο έχει επηρεαστεί ο ποιητής -παλαιότερα- διαβάζοντας τ’ αριστουργήματα που τόσο γενναιόδωρα μας παρέδωσε ο σπουδαίος αυτός συγγραφέας και άνθρωπος.

         Υποσημείωση

     Αν και το ανωτέρω έργο είναι λιγάκι μικρό, -σε ποσότητα χάρτου πάντοτε…- μιας και τα πολλά λόγια, τις περισσότερες φορές, είναι φτώχεια. Εντούτοις, για έναν πολύ προσεκτικό αναγνώστη, θα χρειαστούν μάλλον πολλές ώρες περισυλλογής και προβληματισμού, προς κατανόηση και αποδοχή.

              Γι’ αυτό… απολαύστε το!   

                                                           Ευ Δαίμων